o
Petri Andrea

D62
MATTHIOLI
S E N E N SIS

MEDICI,
Commentarii in fex libros Pedacii Dioscoridis

Anazarbei de Medica materia,

R

IAM DENVO AB IPSO AVTORE RECOGNITI,

ET LOCIS PLVS MILLE AVCTI.
Adie&is magnis,ac nouis plantarum, acanimalium Iconibus, fupra priores

editiones longè pluribus, ad uiuum delineatis.
Accesserunt quoque ad margines Græci contextus quàm plurimi, ex antiquiffimis codicibus

desumpti,qui Dioscoridis ipsius deprauatam lectionem reftituunt.
CVM LOCUPLETISSIMIS INDICIBVS, TVM AD REM

Herbariam, cum Medicamentariam pertinentibus.
CVM PRIVILEGIIS AMPLISSIMIS,

,
vt videre est statim poft Præfationem ad Le&ores.

LA FACULTA

POTENTISSIMO V E

AC CAETERIS VNIVERSAE GERMANIAE PRINCIPIBVS,

I'IYANTI

ex

primis ROMANOR VM IMPERATORI

femper Augusto, MAXIMILIANO fecundo, &c SERENISSIMIS, ET ILLVSTRISSIMIS

SACRI ROMANI IMPERII ELECTORIBVS, ETC.
FERDINANDO, ET C-A ROLO,
AVSTRIAE ARCHIDY CIBVS, ETC.

ERBARIAM MEDICINAM ( ut ab ea pri-
mum fermonem exordiar ) Inui&issime Impera-
tor, ac Serenissimi Principes antiquis temporibus
à Chirone illo magni nominis Centauro, Saturni

Phillyra filio, primùm repertam essetestantur,
cùm Plinius , tum pleriq; historiarum antiquarum
aurores. Alij uerò ab Apolline inuentam uolunt,
alij ab Aesculapio eius filio, tantæ facultatis excel
lentiam à nemine excogitari,inuenirique pofse pu Herbariz Me:
tantes, præterquam a Dijs immortalibus. Non dicinę origo di
enim fieri poffe censent, ut homo ipfe abditas stir-

pium naturas facultatesque inueftigare, ac perspe &as habere quiuerit, nisi prius à maximoomnium opifice hasce dores fuerit edo&us. Nanque (ut Plinius inquit) siquis id ab homine excogitare poffe credat,ingratè Deorum numen intelligit. Atqui non desunt probatissimi autores, qui reie&is Poetarum figmentis,&aliorú,fabulosè fuis in historijs de Herbariæ Medicinæ inuentoribus fcri bentium,certò credunt, allatis cùm autorum testimonijs, tum efficacissimis rationibus, omnium creatorem Deum, Optimum, Maximum, plantarum, & cæterarum rerum omnium, quas terra procreat, & alit, facultates Adæ, primo humani generis propagatori indicaffe,eique illarum cognitionem infudiffe,fimulata; illi è limo terræ conformatouitæ lumen inspirauit.Quod autem admiranda Medicinæ secreta,quæ non

so lùm in herbis & arboribus sed in omnibus rebus, quæ in uniuerso habentur orbe,in hu mani generis ufum creata fuerint, apertissimè testatur in facris literis moralis, ac uerè plicæ ad ulum diuinus ille philosophus Iesus Syrach: quippe quifcribit Medicinam à fummo Deo diminum conè terra effe creatam, quam uir prudens abhorrere non debet . Quòduero rerum omnium fcientiam in Adam infuderit ab initio Deus , facilè quidem conijcere quisq; ponoftris poteftatem dederit ipfe Deus,ut dominarentur uolucribus Cæli, piscibus maris,cæterisq; terræ animantibus; En uobis trado (inquit) omnes herbas, quæ in omni terræ solo frigiferæ funt, omnes“; fru&ifero fætu prædicas arbores', semený; parientes, quibus ad alimoniam uobis uti liceat. Bestijs autem omnibus terrestribus, cæteris ; uolucribus, & quæcunq; uitali spiritu animata mouentur, his omnem herbarum

*

uiridi

uina.

2

uiriditatem ad sese alendum tribuo. Hinc itaq (inquam)conijciendum eft,quodcum Deus tam immensis muneribushominem ornauerit, haudquaquam prætermififfeillum,quinomnium rerum uires, ac naturam hominem ipfum,uno tanţumfpiritus diuini affiatu docuerit. Nibil enim à quoquam æstimaretur

preciosissimú quancumpis donum,nisi scirent in quem usum libi esset futurum. Cùm

autem Dei opera omnia omni prorfus defe&a careantaliterfane nobis cenfendum non eft,quòd certiores fumus ip sum Deum haud unquam laruiffe, humanum genus, tos, tantisý; fubijci debere malis, quibus tollendis, acmulcendis ( ut pium decet patrem ) nunquam prætermisisser is, quin homixes

auxilia,acremedia docuiffet;quæ plantis inefsent; ipfius tantum hominis caula procreatis, ut non

desperaret in affli&ionibus, quæ in morbis atrocissimis proueniunt In quibus ingenti folatio afficimur,ubi medicamentorum auxilia præsentia esse uidemus. Ab Adamo omnium parente subsequutam ætatem

uolunt rerum om nium notitiam habuiffe, ac fàbinde industria adauda, rem altius, díligentiusq; exqui. rere coepisse: ita,urbinc primùm rei herbariæ plurimum cognitionis ac ornamenti accesserit. Quod cùm poftea animaduertillent sapientes,nouiffentų; maximā huiusce facultatis effe præstantiam,açucilitatem, eius uoluptate capti, ipsi quoq; rei herbariæ, & cæteris,de quibus ars medica tra&at inueftigandis,ac cognoscendis, studiú impenderunt. Atqui non tantum mira eorum cura fuit,in his, quæ fatu blandiuntur, aut in cibum ueniunt, fedculmina quoq; montiuminuia,& folitudines abditas,omnesq; terræ fibras fcrutacijinuenere,quid quæq; radix polleret, ad quos ufus herbarum folia pertinerent, etiam quadrupedum pabulo inta&a,ad

falutis usum uertentes, quibus

quantă illis debeamus non equidem facilè dixerim,cum tanti beneficij præmium, nullo prorrum scriptorcsa berbes lus thesauro compensari possit. De herbis autem primus omnium, quos memoria no

uit, Orpheus accuratissimè scripsit,apud Græcos,& poft eum Muszus,ac Hefiodus ab Aegyptijs(ut narrat antiquitas) edo&i. Ab his Pithagoras fapientia clarus, primus uolumina de Plantarum facultatibus composuit, Apollini, Aesculapioq;omnia accepta referens. Compofuit & Democritus uolumina de plantis, Perside, Arabia, Aethiopia, & Aegypto prius peragratis. Hoc quoque fequuti funt alij nobilitate, ac iucunditate huiusce diuinæ facultatis alleđi: quinetiam ftudio iuuandæ pofteritatis no dubitarunt se uarijs uitæ periculis committere, dum multas ignotas, afperas“; peragrarent regio

nes,ut ueranr, legitimamý; medicamétorum cognitione consequerentur.Inter hos reperio fuisse Hippocratem,Crateuam, Aristotelem, Theophrastum, Dioclem Caristiū, Pamphilum,Mantiam, Herophilum, Dioscoridem, Galenum, Plinium,&alios quàmplurimos,quorum nomina, ne longior uidear,quàm par sit,lubens prætereo. Cæterùm quòd plantarum peritia,aut inuentio,præter eam, quam maximam affert uoluptatem, utilitatem quoque,gloriam, & laudem pariat sempiternam, nouerunt non tantùm uni

uersi orbis fapientes, diligentissimi rerum indagatores,fed fummietiā, ac potentissimi Priscorum Re Reges:quippe illorü claritatem, quæ hinc potissimum ortum habuerat admirati, rati farum inquifi- in hacantiquissima facultate summum splendorem, fingularemque præftantiam effe,

tantum ocij, ac studij ad eam percipiendam,& illuftrandam contulerunt,ut eorum ple rique de Plantarum historia, & uiribus libros condiderint,nonnulli generosa antidota composuerint,ut ita suæ,& aliorum mortalium uitæ,usuig; consulerent. Alij,etsi ex rebus cölilio,& armis præclarè geftis, fe illustres reddidiffent,cùm tamen illustriores effi cife poffe cernerent, fi clarissimam stirpium facultatem ipsi quoque suo efsent studio profequuti;è remotissimis terrarum regionibus raras,nobilesg; plantas ingéti fumptu, & labore conquisitas, ad fe transferri curarunt, ut certam, acueram earum historiam describerent. Neq; illos certè hac latuit,quòd fi hac in restudiosè diutius uerfati,egre gium quicquam inueniffent,aut fcriptis tradidissent, suum nomen esset nullis non secu lis celebre duraturum :quandoquidem herbæ, quæ fingulis annis reuiuiscunt, repululant,&reuirescunt, eos perpetuo in hominum memoriam reuocant , qui illas inuene

runt,

fione mirú fue d.um.